මේක ආධාරයක් නොව, ජාතියේ මර උගුලක්...

ඉන්දියානු යටත්විජිතකරණයේ

නව මාවත ඩිජිටල් හැදුනුම්පතයි... 

මේක ආධාරයක් නොව,

ජාතියේ මර උගුලක්...

දෙකෝටි විසි ලක්ෂයකගේ ‘ජීවදත්ත’ඉන්දියාවට?

 
SL-UDI ව්‍යාපෘතියේ දේශපාලනය සහ 

දත්ත ස්වෛරීභාවයේ අර්බුදය...

විසිඑක්වැනි සියවසේ රටක ස්වෛරීභාවය තීරණය කරන්නේ භූගෝලීය දේශසීමා ආරක්ෂා කිරීම පමණක්ම නොවේ. නූතන තාක්ෂණික ලෝකයේ සැබෑ ස්වෛරීභාවය රඳා පවතින්නේ එම රටේ පුරවැසියන්ගේ දත්ත (Data Sovereignty) එනම් ඔබේ ඇඟිලි සලකුණ, ඇසේ කණිනිකාව (Iris) සහ පෞද්ගලික ජීවිතයේ රහස්‍යභාවය රැකගැනීමට රාජ්‍යයට ඇති හැකියාව මතය.

එවැනි වටපිටාවක, ශ්‍රී ලංකාවේ සමස්ත ජනගහනයේම සංවේදීම බයෝමෙට්‍රික් (Biometric) දත්ත ගොනුව “ඩිජිටල් හැදුනුම්පත” ඔස්සේ විදේශීය රටක ඍජු පාලනයට හෝ මැදිහත්වීමට නතු කරීමේ අවදානමක් සහිත බිහිසුණු ව්‍යාපෘතියක් පිළිබඳව සමාජය තුළ දැඩි ආන්දෝලනයක් හටගෙන තිබේ. ඒ වෙනකක් නොව, “ශ්‍රී ලංකා අනන්‍ය ඩිජිටල් අනන්‍යතා පද්ධතිය (SL-UDI)” ව්‍යාපෘතියයි.

බිලියන 10.4ක “කොන්දේසි සහිත” ආධාර උගුල (Tied Aid)

මෙම ව්‍යාපෘතිය ක්‍රියාත්මක වන්නේ ඉන්දියාවෙන් ලබාදෙන ඉන්දියන් රුපියල් කෝටි 300ක (ලංකා රුපියල් බිලියන 10.4ක) ආධාර මුදලකිනි. බැලූ බැල්මට මෙය සහනයක් සේ පෙනුණද, මෙහි ඇති භයානකම කරුණ නම් මෙය “කොන්දේසි සහිත ආධාරයක් (Tied Aid)” වීමයි.

ශ්‍රී ලංකාවේ ඩිජිටල් ආර්ථික අමාත්‍යාංශයේ නිලධාරීන් සහ ටෙන්ඩර් ලේඛන (ටෙන්ඩර් අංකය: NISG/SLUDI 2025) තහවුරු කරන පරිදි, මෙම ව්‍යාපෘතියේ ප්‍රධාන පද්ධති ඒකාබද්ධ කරන්නෙකු (Master System Integrator - MSI) ලෙස ඉදිරිපත් විය හැක්කේ ඉන්දීය සම්භවයක් සහිත සමාගම්වලට පමණි.

“නියාමනය:” ටෙන්ඩර් කටයුතු මෙහෙයවන්නේ ඉන්දියාවේ ‘ජාතික ස්මාර්ට් රාජ්‍ය පාලනය සඳහා වන ආයතනය’ (NISG) විසිනි.

“තාක්ෂණය:” මෘදුකාංගය සපයන්නේ ඉන්දියාවේ “මොසිප්” (MOSIP) වේදිකාවයි.

“කළමනාකරණය:” වඩාත්ම පුදුමයට කරුණ නම්, මෙම ව්‍යාපෘතිය අධීක්ෂණය කරන ඒකාබද්ධ කමිටුවේ සම-සභාපතිත්වය ලංකාවේ අමාත්‍යවරයාට අමතරව ඉන්දීය මහා කොමසාරිස්වරයා ද දැරීමයි.

සල්ලි දෙන්නේ ඉන්දියාව නම්, ටෙන්ඩරය ලියන්නේ සහ ලංසුකරුවන් තෝරන්නේ ඉන්දියාව නම් මෙතැන රටේ ස්වෛරීභාවයක් ඉතිරි වේද?

 ලංසු තබා ඇති ඉන්දීය සමාගම් සහ මතු වන ජාතික ආරක්ෂක ගැටලුව

මෙම ව්‍යාපෘතියේ මෘදුකාංග සහ පද්ධති සංවර්ධනය සඳහා අවසන් වටයට සුදුසුකම් ලබා ඇති (Shortlisted) ඉන්දීය සමාගම් පහේ පසුබිම පරීක්ෂා කිරීමේදී ජාතික ආරක්ෂාව පිළිබඳ බරපතළ ප්‍රශ්නාර්ථයන් මතු වේ:

ලෝකයේ අසාර්ථක වූ “ආධාර්” ආකෘතිය ලංකාවට එන්නත් කිරීම

SL-UDI ව්‍යාපෘතියට පාදක කරගන්නා ඉන්දීය “ආධාර්' (Aadhaar) පද්ධතියේ ආරක්ෂාව පිළිබඳව ජාත්‍යන්තරව ඇත්තේ ඉතා නරක ප්‍රතිරූපයකි. ලෝක ආර්ථික සංසදයේ (World Economic Forum) ගෝලීය අවදානම් වාර්තාවල පවා පෙන්වා දී ඇත්තේ ආධාර් පද්ධතිය බිලියන 1.1ක පුරවැසියන්ගේ දත්ත අනතුරේ හෙළමින් මහා පරිමාණ දත්ත කාන්දුවීම්වලට (Data Breaches) ලක් වූ බවයි.

“දත්ත කාන්දු වීම්:” ජාත්‍යන්තර මාධ්‍ය (උදා: The Tribune) හෙළි කළේ සුළු මුදලකට සමස්ත ආධාර් දත්ත ගබඩාවටම පිවිසිය හැකි අනවසර ප්‍රවේශයන් (Backdoors) පැවති බවයි.

“මානුෂීය ඛේදවාචක:” තාක්ෂණික දෝෂ හේතුවෙන් ඉන්දියාවේ ජාර්කන්ඩ් වැනි ප්‍රාන්තවල දුප්පත් ජනතාවට සහනාධාර අහිමි වී කුඩා දරුවන් පවා සාගින්නෙන් මියගිය බව ආර්ථික විද්‍යාඥ ජින් ඩ්‍රෙස් (Jean Drèze) විසින් ලේඛනගත කර ඇත.

“ජාත්‍යන්තර අසාර්ථකත්වයන්:” පිලිපීනය වැනි රටවලද මෙම පද්ධතිය නිසා මිලියන ගණනක මුදල් නාස්ති වූ අතර බැංකු විසින් එම හැඳුනුම්පත් ප්‍රතික්ෂේප කරන ලදී. එවැනි අසාර්ථක ආකෘතියක් ලංකාවට බද්ධ කිරීමට යාම දැඩි අවදානමකි.

බලයේ 'නම්‍යශීලීභාවය' සහ දත්ත යටත්විජිතවාදය

පෙරටුගාමී සමාජවාදී පක්ෂයේ දේශපාලන මණ්ඩල සභික පුබුදු ජයගොඩ ඇතුළු වාමාංශික සහ සිවිල් ක්‍රියාකාරීන් මතු කරන ප්‍රධානතම තර්කය වන්නේ “දත්ත යටත්විජිතවාදය” (Data Colonialism) පිළිබඳ ගැටලුවයි. චීනයේ ණය උගුලට අසුවූ හම්බන්තොට වරාය වැනි භෞතික දේපළ නැවත සාකච්ඡා කර බේරාගත හැකි වුවද, මිලියන 22කගේ ජීවදත්ත වරක් විදේශීය රටක පාලනයට නතු වුවහොත් එය කිසිදා නිවැරදි කළ නොහැක.

මෙහි ඇති දේශපාලන පරස්පරතාවය වඩාත් භයානකය. වත්මන් ජාතික ජන බලවේගය (NPP) ආණ්ඩුව විපක්ෂයේ සිටියදී වේදිකාවල ප්‍රකාශ කළේ රනිල් වික්‍රමසිංහ රජය ඉන්දියාවට රට පාවා දෙන බවත්, තමන් බලයට පත්වූ පසු මෙම ගිවිසුම් සියල්ල සමාලෝචනය කරන බවත්ය. වසන්ත මුදලිගේ වැනි වත්මන් ආණ්ඩුවේ ක්‍රියාකාරීන් එදා මෙම “කළු ලැයිස්තුගත ඉන්දීය සමාගම්වලට” විරුද්ධව ප්‍රසිද්ධියේ කරුණු දැක්වූහ.

නමුත් බලයට පත් වූ වහාම එම ස්ථාවරයන් වෙනස් වී ඇති බවක් පෙනෙන්නට තිබේ. වඩාත්ම බරපතළ කරුණ නම්, මෑතකදී (2025 නොවැම්බර් මාසයේදී) පුද්ගලික දත්ත ආරක්ෂණ පනතට (PDPA) විශේෂ සංශෝධන ගෙන එමින්, දේශසීමා හරහා සිදුවන දත්ත ප්‍රවාහයන් (Cross-border data flows) ලිහිල් කිරීමට කටයුතු කිරීමයි. ජනාධිපති උපදේශකවරුන් පවසන්නේ මින් දත්ත ගබඩා කිරීමේදී ඉහළ නම්‍යශීලීභාවයක් ලැබෙන බව වුවද, සැබැවින්ම සිදු වී ඇත්තේ ඉන්දීය සමාගම්වලට ලංකාවේ ජීවදත්ත රටින් පිටතට රැගෙන යාමට තිබූ නීතිමය බාධා ඉවත් කිරීම නොවේද?

ශ්‍රී ලංකාවට වෙනත් විකල්ප තිබුණේම නැද්ද?

විචාරකයන් සහ තාක්ෂණික ක්ෂේත්‍රයේ ප්‍රවීණයන් පෙන්වා දෙන පරිදි ලංකාවට මීට වඩා ආරක්ෂිත සහ ස්වෛරී විකල්ප පැවතුණි:

1. පවතින යටිතල පහසුකම්: ප්‍රංශයේ Thales සමාගම විසින් සපයන ලද, රුපියල් බිලියන 5.5ක් වටිනා, 80%කට වඩා වැඩ නිම කරන ලද ජාතික මධ්‍යගත යටිතල පහසුකම් (e-NIC) දැනටමත් ලංකාව සතුව පවතී. එය පසෙකලා අලුත් පද්ධතියකට යාම මුදල් නාස්තියකි.

2. ස්වෛරීය ඩිජිටල් ආකෘති: ලෝකයේ සාර්ථකම ඩිජිටල් රාජ්‍යයන් වන එස්තෝනියාවේ (X-Road) හෝ සිංගප්පූරුවේ (Singpass) වැනි විමධ්‍යගත, ආරක්ෂිත සහ ස්වෛරීය ආකෘති ලංකාවට අනුගමනය කළ හැකිව තිබුණි.

3. කොන්දේසි විරහිත විවෘත ටෙන්ඩර්: ඉන්දියාවේ කොන්දේසි සහිත “ආධාර” මත යැපෙනවා වෙනුවට ලෝක බැංකුව (World Bank) හෝ ආසියානු සංවර්ධන බැංකුව (ADB) හරහා කොන්දේසි රහිත ණයක් ලබාගෙන, ජාත්‍යන්තර වාණිජ සැපයුම්කරුවන් (උදා: Veridos, Thales) සඳහා විවෘත තරඟකාරී ටෙන්ඩරයක් කැඳවීමට ශ්‍රී ලංකාවට පූර්ණ අයිතිය තිබුණි.

තවමත් ප්‍රමාද නැත!

විපක්ෂයේ සිටියදී දැක්වූ විරෝධතා බලයට පැමිණි පසු අමතක කර, ඉන්දියාවේ ඩිජිටල් අධිරාජ්‍යවාදය ඉදිරියේ දනනැමීමේ ප්‍රතිපත්තිය වත්මන් ආණ්ඩුව වහාම නතර කළ යුතුය.

රටේ ජාතික ආරක්ෂාව සහ පුරවැසියන්ගේ පෞද්ගලිකත්වය උකසට තැබූ මෙම ව්‍යාපෘතිය වහාම අත්හිටුවීමට තවමත් ප්‍රමාද නැත. වහාම ක්‍රියාත්මක වන පරිදි ස්වාධීන ආරක්ෂක විගණනයක් (Independent Security Audit) සිදු කර, දත්ත ස්වෛරීභාවය සුරැකීමට පියවර නොගතහොත්, ඉතිහාසය විසින් අනුර කුමාර දිසානායකගේ වත්මන් “පුනරුද ආණ්ඩු පාලනය” හංවඩු ගසනු ලබන්නේ ලංකාව ඉන්දියාවේ “ඩිජිටල් ජනපදයක්” කිරීමට ඉඩදුන් දුර්වලම පාලනයක් ලෙසය.